18 listopada 2014

Badaj się profilaktycznie!

Jedz zdrowo, ruszaj się, unikaj sztucznych konserwantów i barwników, nie pal i badaj się. Lekarz pierwszego kontaktu powinien być Twoim sprzymierzeńcem w profilaktyce nowotworowej. Pytaj go i proś o skierowania, gdy cokolwiek Cię niepokoi.

O profilaktyce nowotworowej rozmawiamy z dr Tomaszem Kozińskim, onkologiem z Kliniki Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.

A.D.​Jak zmienia się nasza świadomość w walce z rakiem? Media donoszą, że udało się przekonać kobiety do w miarę regularnych badań piersi. A co z pozostałymi nowotworami? 

T.K.​Mammografia to jedno z wielu badań przesiewowych w onkologii. Robi się też przesiewowe badania cytologiczne w celu wczesnego wykrywania raka szyjki macicy, endoskopię wśród pacjentów z grup ryzyka raka jelita grubego, profilaktyczne badania i usuwanie znamion skórnych, które mogą być początkiem nowotworu. O tych badaniach mówi się w mediach rzadziej, a warto o nich wiedzieć. Do zmiany świadomości zagrożenia nowotworem przyczyniły się również akcje antynikotynowe. Jednak to ciągle za mało, by stwierdzić znaczącą poprawę.
Nie ma danych, które potwierdzają wzrost lub spadek wiedzy o profilaktyce i wczesnej diagnostyce nowotworów. Jednak wielu lekarzy wie z praktyki, jak dużo jest jeszcze do zrobienia. Większość pacjentów opiera się na obiegowych opiniach i ​przesądach. Dlatego im więcej akcji informacyjnych, tym lepiej.

A.D.Wielu z nas nie chodzi na badania profilaktyczne ze strachu…

T.K.Obawy przed diagnostyką i leczeniem są naturalne, ale zgubne. Trzeba je szybko pokonać! Do tej pory zdarzają się pacjentki z rakiem piersi, które miesiącami obserwują wzrost guzka i zgłaszają się do lekarza dopiero, gdy są bolesne przerzuty raka do kości. Bardzo ważni w profilaktyce mogliby być lekarze pierwszego kontaktu, którzy prowadziliby wstępną diagnostykę. Jednak system ochrony zdrowia w Polsce nie sprzyja zwiększeniu ich roli. A to są specjaliści, którym pacjenci najszybciej zaufają. 

​Dobry kontakt z lekarzem pierwszego kontaktu jest jednym ze sposobów redukcji pierwszego stresu onkologicznego. Warto mówić mu o swoich obawach i niepokojących objawach. 

— Tomasz Koziński (onkolog z Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie)

A.D.Co możemy robić, by ograniczyć ryzyko zachorowania? Czy mają znaczenie dieta, ruch? Czy skazani jesteśmy na przypadek i decydują geny?

T.K.Geny mają duże znaczenie. Niektóre nowotwory są genetycznie uwarunkowane, np. rak piersi. Dla chorych obciążonych genetycznie i ich rodzin jest jednak specjalistyczne poradnictwo. Potrafimy szybko wychwycić te nowotwory.
W innych możemy obniżać ryzyko zapisane w naszych genach poprzez rzucenie palenia, właściwą dietę, unikanie rakotwórczych substancji chemicznych i promieniowania jonizującego, czy określonych procedur medycznych, które podwyższają ryzyko niektórych nowotworów. Na przykład, kobiety szczególnie narażone na zachorowanie na raka piersi, nie powinny stosować hormonalnej terapii zastępczej. Niestety, możemy zachorować na raka mimo zdrowego trybu życia i unikania ryzyka. Dlatego reagujmy na niepokojące nas zmiany. 

A.D.Jak często powinniśmy się badać? 

T.K.Korzystajmy z profilaktyki i badań przesiewowych. Opracowano je z myślą o najbardziej narażonych na dane nowotwory. W ramach programu wczesnego wykrywania raka piersi bada się kobiety w wieku od 50 do 69 lat. To grupa największego ryzyka, ale młodsze pacjentki też muszą się badać! Powinny robić USG piersi raz na 12 lub 24 miesiące. Cytologią są objęte kobiety w wieku od 25 do 59 lat. Profilaktyka wczesnego wykrywania raka szyjki macicy obejmuje aż tak dużą grupę ryzyka.
Z kolei kolonoskopowe badanie przesiewowe wykonuje się u osób w wieku 50–65 lat, u których nie występują objawy sugerujące raka jelita grubego, oraz u osób w wieku 40–65 lat, które mają krewnych pierwszego stopnia z takim rakiem. Nie wyklucza to badań u wszystkich, którzy mają niepokojące objawy i zostali na nie skierowani przez specjalistów. Podobnie w innych nowotworach.
Mężczyźni powinni prosić o badanie PSA i ewentualnie per rectum u swojego lekarza pierwszego kontaktu. Zwracajmy uwagę na naszą skórę. To niezbędne minimum. 

Rozmawiała Agnieszka Durska

Źródła

10 badań, które pomogą we wczesnym wykryciu raka  http://www.medonet.pl/